| | Chemia Przemysł chemiczny w Małopolsce Europejski rynek chemiczny znalazł się na skutek kryzysu w trudnej sytuacji. Znaczny spadek sprzedaży zmusił firmy do redukcji zatrudnienia i innych drastycznych decyzji mających na celu obniżenie kosztów produkcji. Przyjrzyjmy się zatem sytuacji przemysłu chemicznego w Małopolsce. Małopolska należy do średnio rozwiniętych gospodarczo regionów kraju, wytwarzając 7,4% PKB kraju, co plasuje ją na 5 miejscu. Wielkość PKB na jednego mieszkańca to 26.456 zł, a więc niespełna 86 proc. średniej krajowej. Zdecydowanie ponad region wybija się tylko Kraków, na terenie którego PKB jest na poziomie 160 proc. wskaźnika ogólnopolskiego i aż 185 proc. małopolskiego. Województwo Małopolskie charakteryzuje bardzo duże zróżnicowanie poziomu rozwoju gospodarczego. Pomimo korzystnej struktury własności - sektor prywatny stanowi 97,3 % ilości podmiotów - wciąż znaczący udział w produkcji przemysłowej posiadają duże przedsiębiorstwa państwowe z branży hutniczej, górniczej i wielkiej syntezy chemicznej oraz zakłady należące do tradycyjnych gałęzi przemysłu metalowego, tytoniowego i spożywczego. Sektor chemiczny w Małopolsce to przede wszystkim Zakłady Azotowe S.A. w Tarnowie-Mościcach (Azoty Tarnów) zatrudniające 2,7 tys. osób i Synthos S.A. (przedtem Firma Chemiczna DWORY SA) w Oświęcimiu zatrudniająca ~1,2 tys. osób.
Azoty Tarnów jest wiodącym producentem poliamidów (Tarnamid®), kopolimerów acetalowych (Tarnoform®) oraz kaprolaktamu. W ofercie znajdują się ponadto: tworzywa sztuczne, półprodukty z tworzyw sztucznych, surowce do produkcji tworzyw sztucznych, nawozy mineralne oraz chemikalia. Firma dysponuje własnym Zakładem Badawczym, współpracuje również z zewnętrznymi jednostkami badawczymi w kraju jak i zagranicą. Ponad 60 proc. produkcji jest przeznaczana na eksport. Odbiorcą wyrobów Azotów Tarnów oprócz Unii Europejskiej, Ameryki Południowej i Środkowej jest Daleki Wschód. Rok 2009 nie jest dla Azotów rokiem dobrym. W III kw. 2009 r. odnotowały 28,20 mln zł skonsolidowanej straty netto wobec 26,25 mln zł zysku rok wcześniej. Przedsiębiorstwo Nafta Polska S.A. któremu powierzono odpowiedzialność za prywatyzację branży chemicznej wychodzi z koncepcją, że jednym ze sposobów uzdrowienia sytuacji w przemyśle chemicznym byłaby konsolidacja niektórych producentów w jeden holding. Zaletą takiego rozwiązania miałoby być wzmocnienie pozycji przetargowej przy zakupie surowców oraz utworzenie sieci sprzedaży, co umożliwiłoby prowadzenie spójnego programu marketingowego. Zakłady Azotowe w Tarnowie zostały wytypowane do włączenia w struktury takiego holdingu obok spółek: Zakłady Azotowe Puławy S.A., Zakłady Azotowe Kędzierzyn S.A., Zakłady Chemiczne Police S.A. oraz Zakłady Chemiczne Organika-Sarzyna S.A.
Synthos S.A. podobnie jak Zakłady Azotowe S.A. w Tarnowie-Mościcach należy do sektora Wielkiej Syntezy Organicznej. Główne kierunki produkcji to: kauczuki, tworzywa polistyrenowe i dyspersje winylowe. Zakład utrzymuje pozycję trzeciego producenta kauczuków emulsyjnych w Europie. W ciągu ostatnich pięciu lat wybudowano nowoczesną instalację produkcji styrenu wg technologii Lummus/UOP o zdolności 100 tys. ton, powiększono zdolności produkcyjne polistyrenu do spieniania do 72 tys. ton/rok - co pozwoliło na osiągnięcie pozycji piątego producenta na rynku europejskim. Uruchomiona została także instalacja polistyrenu blokowego wg technologii Fina.
Małopolski przemysł chemiczny to także Zakłady Chemiczne "Alwernia" SA (73% akcji ZCh "Alwernia" SA jest CIECH S.A., a 25% - Skarb Państwa). Są firmą produkującą wyroby dla odbiorców polskich i zagranicznych. Przez wiele lat głównym asortymentem produkcji były związki chromu. Ze względu na ich stosunkowo dużą toksyczność Zakłady były uznawane za największego truciciela regionu, jednak w ciągu kilkunastu ostatnich lat znacząco udoskonaliły metody produkcji oraz utylizacji odpadów. Eliminacja ubocznych skutków oddziaływania przemysłu na środowisko naturalne poprzez doskonalenie procesów, stosowanie technologii bezopadowych czy odzysk surowców rzeczywiście stanowi bardzo ważny element działalności zakładu. Obecnie Zakłady Chemiczne "Alwernia" SA specjalizują się w produkcji związków fosforu, materiałów paszowych, nawozów rolniczych i ogrodniczych oraz związków chromu.
Podsumowując można powiedzieć, że istniejące w Małopolsce zakłady chemiczne nieźle radzą sobie w trudnych warunkach. Małopolska bogata jest w wiedzę i wysoko kwalifikowaną kadrę pracowników, co teoretycznie sprzyja rozwojowi przemysłu, innowacjom i rozwiązywaniu problemów. A problemy z którymi będzie musiała uporać się w najbliższych latach branża chemiczna to pozwolenia zintegrowane, dyrektywa IPPC, wymogi BAT (najlepsze dostępne techniki) oraz skutki wdrażania Programu REACH. Liczba ofert pracy w przemyśle chemicznym nie jest jednak wielka. W II kwartale 2009 r. wynosiła 31, podczas gdy np. w branży „handel i sprzedaż" aż 958. (źródło: www.Pracuj.pl).
dr inż. Jadwiga Laska,
Wydział Inżynierii Materiałowej i Ceramiki Akademii Górniczo-Hutniczej im. St. Staszica w Krakowie, Katedra Biomateriałów
jlaska@agh.edu.pl |